Politiko ka publikuar sot një artikull i cili shkruan se BE po shqyrton një model anëtarësimi me dy nivele, ku vendet kandidate mund të hyjnë në BE pa të drejta të plota vote fillimisht, për të shmangur bllokimet nga vetoja.
Kjo ide ka ndarë vendet aspirante mes atyre që e pranojnë dhe atyre që kërkojnë anëtarësim të plotë menjëherë.
Artikulli gjithashtu thekson se Shqipëria, përmes KM Rama, mbështet idenë e një anëtarësimi gradual në BE, edhe pa të drejta të plota vendimmarrëse në fazën e parë.
Rama e cilëson këtë qasje si “ide të mirë” dhe shprehet se Shqipëria do të pranonte përkohësisht edhe mungesën e një komisioneri shqiptar në Bruksel, duke treguar fleksibilitet dhe respekt ndaj vendeve themeluese si Franca dhe Gjermania.
Nga Gabriel Gavin, Jakob Weizman and Seb Starcevic
Vendet ndahen mbi planet për një BE me dy nivele
Propozimet e reja do të ofrojnë mundësinë për t’u bërë anëtar i BE-së duke kufizuar disa të drejta vendimmarrjeje — dhe vendet kandidate janë të ndara në qëndrime.
BRUKSEL — Vendet që prej vitesh presin t’i bashkohen BE-së janë të ndara lidhur me planet që po hartohen në Bruksel për t’u lejuar atyre të bëhen anëtare pa të drejtat e plota të zakonshme të votimit.
Mes një grushti shtetesh në Evropën Lindore dhe Ballkanin Perëndimor që janë në radhë për t’u bashkuar me bllokun, po shfaqet një përçarje mbi kushtet e bashkangjitura aplikimeve të tyre. Disa këmbëngulin se duhet të përfitojnë të gjitha përfitimet e plota të bllokut, ndërsa të tjerë janë të kënaqur thjesht të jenë pjesë e tryezës.
Për të qetësuar shqetësimet e vendeve anëtare ekzistuese se një BE më e madhe do ta vështirësonte marrjen e vendimeve unanime, Komisioni Evropian po shqyrton mundësinë që anëtarëve të rinj t’u jepen të drejta të plota votimi vetëm pasi BE-ja të ketë reformuar mënyrën se si funksionon.
Nisma do ta bënte më të vështirë që vendet individuale të përdorin veton dhe do të parandalonte bllokimin e politikave. Aktualisht, anëtarët e rinj marrin menjëherë të drejta të plota votimi, siç ndodhi kur Kroacia, vendi i fundit që iu bashkua BE-së, u pranua në vitin 2013.
Ndër kompetencat që mund të kufizohen fillimisht është e drejta e anëtarëve të rinj për të bllokuar sanksionet, mes çështjeve të tjera që aktualisht kërkojnë dakordësinë e çdo vendi të BE-së. Anashkalimi i kërcënimeve me veto nga qeveri populiste në Hungari dhe Sllovaki është dëshmuar i lodhshëm dhe kërkon shumë kohë për liderët.
Perspektiva e anëtarësimit pa të drejta të plota votimi po shkakton reagime të përziera nga vendet kandidate.
Edi Rama, kryeministri i Shqipërisë, e cila tashmë ka hapur të gjitha të ashtuquajturat klastere negociuese që duhet t’i kalojë, i tha POLITICO-s se masat janë një “ide e mirë” dhe se vendi i tij do të pranonte madje për një periudhë edhe mungesën e një komisioneri të vetin në Bruksel.
Shqipëria, tha ai, nuk dëshiron të sfidojë vullnetin e vendeve të mëdha themeluese si Franca dhe Gjermania. “Në fund të fundit, ata janë të rriturit në familje që marrin vendimet e rëndësishme,” tha ai, duke shtuar se një avantazh për anëtarët më të vegjël të BE-së është se nëse vendet e mëdha “gabojnë rëndë”, nuk është faji i anëtarëve të rinj.
Salome Zurabishvili, presidentja e fundit e zgjedhur drejtpërdrejt e Gjeorgjisë, tha se prej kohësh e kishte mbështetur një lëvizje të tillë në diskutimet me zyrtarët e BE-së. Roli i saj u shfuqizua nga partia qeverisëse Georgian Dream, një veprim i kritikuar nga Brukseli, dhe bisedimet për anëtarësim tani kanë ngecur mes paralajmërimeve për prapakthim demokratik.
“Si një vend i vogël, është shumë e qartë se interesi ynë është të jemi pjesë e një komuniteti, e një familjeje, dhe të marrim pjesë në programet që përbëjnë BE-në, dhe aspak të jemi vendimmarrës të barabartë me vendet që kanë qenë në origjinë të kësaj organizate dhe janë shumë më të fuqishme,” i tha Zurabishvili POLITICO-s. “Mendoj se është shumë logjike nëse dëshiron të kesh një organizatë që mund të marrë vendime në mënyrë efikase.”
Moldavia, aplikimi i së cilës për anëtarësim është i lidhur me atë të Ukrainës, ka thënë se dëshiron të shohë detajet e propozimeve.
“Jemi gati të marrim përgjegjësi në një fazë të hershme dhe do ta mirëprisnim mundësinë për të marrë pjesë në, dhe për të ndihmuar në formësimin e, këtyre diskutimeve,” tha një zyrtar i lartë moldav, i cili kërkoi anonimitet për të folur hapur. “Në të njëjtën kohë, anëtarësimi i plotë, me të drejta të barabarta dhe pjesëmarrje të plotë në vendimmarrjen e BE-së, duhet të mbetet objektivi i qartë dhe përfundimtar.”
Ukraina, e cila ka ndërmarrë reforma të gjera si pjesë e procesit të anëtarësimit edhe teksa përballet me agresionin e Rusisë, ka qenë hezituese ta mbështesë idenë.
“Nëse flasim për anëtarësim në BE, ai duhet të jetë i plotë,” tha presidenti Volodymyr Zelenskyy në nëntor.
Mali i Zi, vendi kandidat më i avancuar në rrugën e tij drejt anëtarësimit, gjithashtu këmbëngul se nuk ka nevojë të rishikohen kushtet sipas të cilave i jepet anëtarësimi dhe pret të përfundojë procesin e verifikimit këtë vit.
“Fakti është se BE-ja tashmë përbëhej nga 28 shtete anëtare,” i tha POLITICO-s presidenti i Malit të Zi, Jakov Milatović. “Dhe aktualisht kemi 27 për shkak të Brexit-it. Pra, në këtë kuptim, nëse Mali i Zi bëhet anëtari i 28-të i BE-së deri në vitin 2028, atëherë përgjigjja [nëse ka nevojë për reforma] është jo, apo jo? … Por kjo është patjetër një pyetje që duhet t’u përgjigjen liderët e BE-së.”
Plani për të drejta të reduktuara votimi u hodh në qarkullim në fund të vitit të kaluar nga zyrtarë dhe qeveri pro-BE-së për t’i dhënë jetë një procesi zgjerimi që po bllokohet gjithashtu nga Hungaria dhe disa kryeqytete të tjera, për shkak të frikës se mund të sjellë konkurrencë të padëshiruar për tregjet lokale ose të komprometojë interesat e sigurisë. Hungaria ka kërcënuar vazhdimisht se do të vërë veton ndaj anëtarësimit të Ukrainës në BE.
Komisionerja e BE-së për zgjerimin, Marta Kos, i tha POLITICO-s se propozime konkrete do të paraqiten “në shkurt ose mars”.
Ajo shtoi se “një element krejtësisht i ri” po shtyn një ndjenjë të re urgjence: “Kemi forca të jashtme shkatërruese që do të donin të na shihnin të dështojmë, ato po punojnë kundër vendeve tona kandidate, por ne jemi objektivi kryesor.”
Plani do të duhet të zhvillohet në detaje nga Komisioni përpara se t’u paraqitet liderëve kombëtarë dhe ka të ngjarë të diskutohet në samitet e ardhshme të Këshillit Evropian, si dhe të vlerësohet nga juristët për të parë se si përputhet me traktatet themeluese të BE-së.
Ndërsa vendet kandidate janë thellë të angazhuara në reformat e nevojshme për t’u bërë anëtare të bllokut, Kos tha se ende ka punë për të bindur anëtarët ekzistues se do të ketë masa mbrojtëse të mjaftueshme. “Negociatat janë pjesa teknike; duhet të marrim parasysh pjesën politike, që janë shtetet anëtare,” tha ajo.
