Kryeministri shqiptar Edi Rama ka dhënë një intervistë për median turke “Türkiye Today”, ku komentoi marrëdhëniet ekonomike dhe politike të Shqipërisë me Turqinë, tensionet rajonale dhe procesin e integrimit europian.
Rama tha se vlera e klubeve turke të futbollit, Galatasaray dhe Fenerbahçe, është më e madhe se tregtia mes Shqipërisë dhe Turqisë, duke theksuar se partneriteti ekonomik duhet të forcohet.
Rama e përshkroi Presidentin Recep Tayyip Erdoğan si një mik të mirë dhe lider të drejtpërdrejtë, duke theksuar rëndësinë e marrëdhënieve personale mes udhëheqësve, teksa hodhi poshtë akuzat për ambicie neo-otomane të Turqisë.
Rama u shpreh se akuzat e Presidentit serb Aleksandar Vuçiç për një aleancë ushtarake me Kosovën dhe Kroacinë janë të pabaza dhe konfirmoi mbështetjen e pakushtëzuar të Shqipërisë për pavarësinë e Kosovës.
Kryeministri theksoi se Shqipëria synon anëtarësimin në BE deri në vitin 2030 dhe e sheh procesin si një mundësi për reformim institucional dhe përmirësim të qeverisjes, duke theksuar se nuk ka një plan B.
SHKRIMI I PLOTË I TURKIYE TODAY
Shqipëria dhe Turqia shpesh përshkruajnë marrëdhëniet e tyre bilaterale si thellësisht strategjike, të mbështetura nga lidhje historike dhe një raport personal i fortë mes udhëheqësve të tyre. Megjithatë, sipas Kryeministrit shqiptar Edi Rama, realiteti i pranisë ekonomike të Turqisë në Ballkan nuk përputhet me ndikimin politik të saj.
Në një intervistë ekskluzive për Türkiye Today, Rama dha një vlerësim befasues dhe të drejtpërdrejtë për rolin e Ankarasë në rajon. Ai hodhi poshtë narrativat e vazhdueshme mbi ambiciet “neo-otomane” të Turqisë, duke sfiduar Ankaranë të shkojë përtej popullaritetit personal të Presidentit Recep Tayyip Erdoğan dhe të bazojë strategjinë e saj ballkanike në investime ekonomike të konsiderueshme.
Kryeministri shqiptar gjithashtu vlerësoi marrëdhënien e tij personale me Presidentin Erdogan.
“Kam një marrëdhënie të shkëlqyer me Presidentin Erdogan, të cilin e gjej një njeri të lehtë për t’u kuptuar”, tha ai. “Ai është shumë i drejtpërdrejtë; po është po, jo është jo”, shtoi ai.
Biseda gjithashtu përfshiu rendin e ndryshueshëm global, 30-vjetorin e Marrëveshjes së Paqes së Dayton-it dhe përpjekjet rekord të Shqipërisë drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian deri në vitin 2030.
“Jo mjaftueshëm”- Mesazh i drejtpërdrejtë për Ankaranë
Ndërsa Rama e vlerësoi personalisht Presidentin Erdogan si një “mik të madh” dhe një lider të “drejtpërdrejtë”, ai theksoi se Turqia duhet të bëjë më shumë për të forcuar partneritetin rajonal. Kur u pyet për shtyllat strukturore të partneritetit Turqi-Shqipëri dhe nëse tregtia po përparon, Rama ishte i qartë dhe i prerë.
Për të ilustruar diferencën mes marrëdhënieve politike dhe lidhjeve ekonomike, Rama bëri një krahasim me klubet më të mëdha të futbollit turk.
“Nuk i kam bërë llogaritë për vlerën e Galatasarayt dhe Fenerbahçes, por kam frikë se së bashku ato vlejnë më shumë se vlera e tregtisë mes Turqisë dhe Shqipërisë, dhe kjo nuk mjafton”, tha ai. “Ne duhet të arrijmë të paktën nivelin e ligës turke”, shtoi Rama.
Ai gjithashtu nënvizoi se aktualisht nuk ekziston një projekt ekonomik kryesor që të shërbejë si themel i marrëdhënieve bilaterale.
“Produkti më i madh, pa diskutim më i madh, që Turqia ka eksportuar në rajon është Presidenti Erdogan dhe popullariteti i tij”, tha Rama. “Nuk e di nëse ai pëlqen atë që po them tani, por them se nuk mjafton. Duhet të jetë diçka që shkon përtej tij”.
“Do të doja që Turqia të bënte më shumë”, tha Rama duke reflektuar mbi praninë e Ankarasë në rajon.
“Ka shumë paragjykime, stereotipe dhe budallallëqe mbi përfshirjen e Turqisë në rajon, por për mua, kjo nuk mjafton. Është shumë larg të mjaftojë”.
Turqia në rritje ekonomike në Ballkan
Turqia ka zgjeruar ndjeshëm praninë e saj ekonomike në Ballkan vitet e fundit përmes tregtisë, investimeve dhe projekteve infrastrukturore. Sipas të dhënave të mbledhura nga Turkish Exporters Assembly, eksportet turke për vendet ballkanike arritën rreth 25.3 miliardë dollarë në 2025, duke shënuar një rritje vjetore prej 8.1%. Nga këto, Turqia eksportoi rreth 819.8 milionë dollarë mallra në Shqipëri.
Ankaraja ka zgjeruar gradualisht praninë e saj ekonomike në Shqipëri përmes tregtisë, projekteve infrastrukturore dhe investimeve të sektorit privat. Tregtia bilaterale tejkalon 1 miliard dollarë, dhe dy vendet kanë vendosur si objektiv të arrijnë 2 miliardë dollarë, ndërsa investimet turke në Shqipëri arrijnë rreth 3.5 miliardë dollarë, sipas një raporti të 2024.
“Çfarë neo-otomane?”
Duke iu përgjigjur akuzave të shpeshta nga vendet fqinje mbi ambiciet “neo-otomane” të Turqisë, Rama ironizoi duke treguar një projekt të vonuar restaurimi të një xhamie të vogël, të dëmtuar nga përmbytjet nga Agjencia Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim në Shqipëri.
“Ne kemi një nga xhamitë më të bukura të ndërtuara në këtë rajon, një gjë e vogël, dhe tashmë tre vjet po presim që TIKA të bëjë punën e saj për ta riparuar”, tha ai.
“Pra, nëse ata do të ishin vërtet neo-otomanë, të paktën ajo xhami do të ishte e ndritshme pas përmbytjes së madhe që shkaktoi aq shumë dëme”, shtoi ai.
Rama gjithashtu theksoi ironinë në akuzat e Serbisë, duke vënë në dukje se kapitali turk në fakt investohet më shumë atje sesa në Shqipëri dhe Kosovë së bashku.
“Çfarë neo-otomane?” pyeti Rama. “Jam i sigurt që presidenti i Serbisë, duke qenë dikush i obsesionuar me numra dhe shifra, mund ta shohë qartë se Turqia ka investuar më shumë në Serbi se sa në Shqipëri dhe Kosovë së bashku.”
Në tetorin e kaluar, Presidenti serb Aleksandar Vuçiç akuzoi Turqinë për “ëndërrimin e Perandorisë Osmane” pas dorëzimit të dronëve Skydagger në Prishtinë. Më vonë, ai akuzoi Turqinë dhe SHBA-në për armatimin e shqiptarëve në Kosovë, duke e paraqitur si “kërcënim të drejtpërdrejtë për Serbinë dhe integritetin e saj territorial.”
Rama nuk i kurseu fjalët për akuzat e fundit të Vuçiç, sipas të cilave Shqipëria, Kroacia dhe Kosova po krijonin një “aleancë ushtarake” për të kërcënuar Serbinë. Ai e konsideroi këtë si frikë të Serbisë për të pranuar realitetin.
“Presidenti Vuçiç është dikush me njohuri dhe intuita të mëdha, shumë i fokusuar në shumë gjëra, por ai ka një makth të tij: Kosova. Kaq. Pikë”, tha Rama.
“Kur makthi pushton emocionet e tij, ai gjithashtu arrin të thotë gjëra që, sinqerisht, nuk kanë kuptim”, shtoi ai.
Duke folur për “aleancën” e supozuar, Rama e hodhi poshtë këtë pretendim:
“Kjo është një tjetër ulërimë në makth… Duket se Serbia ka një marrëveshje shumë më të fortë me Kroacinë sesa kjo.”
Këshilla e tij për Beogradin ishte e drejtpërdrejtë:
“Prandaj gjithmonë them: liro litarin, lëre të shkojë. Duke e lënë të shkojë, makthi juaj do të përfundojë… Të mos e lëshosh diçka që ka kaluar bëhet një makth”.
Megjithatë, pavarësisht mosmarrëveshjeve me Beogradin, Rama tha se Presidenti serb Vuçiç mbetet një lider “me të cilin mund të flasësh dhe të ndërtohet së bashku.”
“Mendoj se ai është dikush me të cilin mund të flasësh dhe mund të ndërtohet së bashku mbi objektiva të përbashkëta”, tha Rama për Vuçiç.
“Nëse Kosova është në kërcënim, Shqipëria është në kërcënim”
Duke u kthyer te tensionet rajonale, Rama riafirmoi mbështetjen e fortë të Shqipërisë për Kosovën dhe tha se pavarësia e saj nuk mund të kthehet mbrapsht.
“Kosova është e pavarur; është një republikë”, tha ai. “Ky proces është i pakthyeshëm”, shtoi ai. Rama gjithashtu paralajmëroi se çdo kërcënim ekzistencial ndaj Kosovës do të ndikonte drejtpërdrejt edhe në Shqipëri. “Nëse Kosova preket, Shqipëria preket”, tha ai.
“Nëse Kosova është nën një kërcënim ekzistencial, Shqipëria është nën një kërcënim ekzistencial”, shtoi ai.
Megjithatë, duke folur për dialogun e bllokuar të lehtësuar nga BE-ja mes Prishtinës dhe Beogradit, Rama pranoi se perspektiva e tij nga Tirana natyrisht ndryshon nga ajo e Kryeministrit Albin Kurti dhe udhëheqjes në Prishtinë.
“Unë jam në Tiranë, jo në Prishtinë. Kam qenë dëshmitar i luftës së përgjakshme që copëtoi ish-Jugosllavinë, dhe që solli në Kosovë tërbimin e makinës nacional-socialiste të vdekjes dhe shkatërrimit,” reflektuar Rama.
“Kujtimet e asaj kohe, plagët dhe makthet janë ende shumë të pranishme atje dhe jo aq të pranishme këtu. Kjo është diferenca që gjithmonë duhet ta konsideroj kur shoh gjërat ndryshe nga këtu”, shtoi kryeministri shqiptar.
Nuk ka plan B për anëtarësimin në BE
Në 2025, Shqipëria shkëputi procedurat nga fqinjët për të hapur të gjitha kapitujt e mbetur të negociatave me BE-në në kohë rekord. Qeveria ka vendosur si objektiv anëtarësimin e plotë në BE deri në 2030.
Kur u pyet nëse Shqipëria ka një “Plan B” nëse BE-ja vonon, Rama ishte i prerë:
“Nuk ka Plan B. Ne duam të anëtarësohemi, kaq”.
Kryeministri shqiptar e paraqiti procesin e anëtarësimit jo si një favor diplomatik nga Brukseli, por si një mekanizëm i rëndësishëm për transferimin e njohurive dhe ndërtimin e shtetit.
“Është e dhimbshme; ndonjëherë edhe poshtëruese dhe e neveritshme, mënyra sesi ata nuk janë në gjendje të përmbushin detyrat e tyre”, pranoi ai për makinerinë politike të ngadaltë të BE-së.
“Por në fund, është ajo që është. Nuk janë ata që na pyesin, ‘A mund të bashkohemi me ju?’ Jemi ne që po i pyesim: ‘A mund të bashkohemi me ju?’”
Sipas Ramës, procesi i anëtarësimit shërben si një mekanizëm për reformimin e institucioneve dhe përmirësimin e qeverisjes, pavarësisht nëse anëtarësimi realizohet apo jo.
Në përfundim të intervistës, Rama ftoi lexuesit e Türkiye Today të vizitojnë Shqipërinë. “Iu uroj shëndet të mirë të gjithëve”, tha ai.
“Uroj që ata të vizitojnë Shqipërinë, sepse jam i sigurt që do të kthehen përsëri,” shtoi ai.
