Nga Galit Peleg, Ambasadore e Izraelit në Shqipëri
Sot, më 27 janar, shënojmë Ditën Ndërkombëtare të Përkujtimit të Holokaustit. Tetëdhjetë e një vite që nga çlirimi i Auschwitz-Birkenau, kampi më famëkeq nazist i vdekjes.
Holokausti ishte gjenocidi më i tmerrshëm që Europa ka njohur ndonjëherë në historinë moderne; një vrasje sistematike, e sponsorizuar nga shteti, e gjashtë milionë hebrenjve nga Gjermania naziste dhe bashkëpunëtorët e saj, së bashku me viktima të tjera të pafajshme. Familjet ‘u fshinë’ nga faqja e dheut, komunitete të tëra u zhdukën dhe dinjiteti njerëzor u shkatërrua. Në kohën më të errët në Europë, Shqipëria ishte një rreze drite, mirësie, e udhëhequr nga kodi i saj i nderit, Besa, dhe që veproi ndryshe plot guxim.
Por pse është e rëndësishme ta përkujtojmë këtë ditë?
A po përkujtojmë thjesht një datë në histori, një ngjarje të kufizuar vetëm në të kaluarën? Apo kjo ditë ka për qëllim të na sfidojë në të tashmen dhe të formësojë vlerat që u kalojmë brezave të ardhshëm? Çfarë mësuam vërtet nga Holokausti dhe, çfarë është më shqetësuese, a mësuam vërtet ndonjë gjë?
Këto nuk janë pyetje abstrakte. Ato janë dhimbshmërisht të rëndësishme sot.
Antisemitizmi po rritet përsëri, dhe me një intensitet të paparë që nga 7 tetori 2023. Ajo që është veçanërisht alarmuese është se sa i pranueshëm është bërë shoqërisht, me kusht që të jetë i mbështjellë me gjuhën e “kritikës politike” të qeverisë izraelite. Por retorika e dëgjuar në protestat e dhunshme nëpër qytete dhe kampuse tregon një histori tjetër. Po kështu edhe veprimet që e shoqërojnë atë.
Nëse do të besonim se përkujtimi i Holokaustit do t’i mësonte botës të kujdesej vërtet për të drejtat e njeriut, ngjarjet e fundit kanë nxjerrë në pah një të vërtetë të hidhur: madje edhe të drejtat e njeriut, në shumë raste, janë thirrur ose injoruar në mënyrë selektive në varësi të komoditetit politik, ideologjisë ose paragjykimeve të plota.
Më 7 tetor, mijëra njerëz në Izrael u masakruan në shtëpitë dhe shtretërit e tyre, si hebrenjtë edhe dhe jo-hebrenjtë. Ata u masakruan nga Hamasi, një lëvizje terroriste palestineze, statuti i së cilës bën thirrje hapur për vrasjen e çdo hebreu. Në kryerjen e këtij misioni, terroristët e saj vranë pa asnjë dallim hebrenj, të krishterë, myslimanë dhe budistë.
E megjithatë, pikërisht ditën që pasoi masakrën, para se Izraeli të kishte filluar reagimin e tij ushtarak, shpërthyen protesta nëpër rrugë dhe kampuse universitare në të gjithë botën. Protesta jo kundër autorëve, por kundër viktimave. Të ashtuquajturit “kalorës të të drejtave të njeriut” vunë menjëherë në dyshim të drejtën e Izraelit për t’u vetëmbrojtur. Këto demonstrata u shndërruan shpejt në diçka shumë më të rrezikshme, në një valë sulmesh ndaj komuniteteve hebraike në të gjithë botën.
Që nga 7 tetori, sinagogat në të gjithë botën janë vandalizuar, djegur ose janë shënjestruar për zjarrvënie. Nga Tunizia në Gjermani, nga Kanadaja në Francë, nga Australia në Shtetet e Bashkuara, vendet hebraike të adhurimit, simbole të besimit, komunitetit dhe kujtesës, janë sulmuar thjesht sepse janë hapësira hebraike.
Sulmi i tmerrshëm më i fundit që mori jetën e 15 personave, ndodhi në plazhin Bondi në Sidnej të Australisë, ndërsa hebrenjtë po festonin Hanukën.
Kjo nuk është protestë politike. Kjo nuk është kritikë ndaj një qeverie. Ky është ndëshkim kolektiv i një populli.
Javët e fundit, edhe në Nju Jork, qyteti i konsideruar prej kohësh strehë e sigurt për jetën hebraike, janë parë protestues jashtë sinagogave, të cilët brohorasin “Ne mbështesim Hamasin”. Ata nuk janë parë jashtë ambasadave izraelite, as jashtë konsullatave, por jashtë sinagogave. Sikur të qenit hebre në vetvete të jetë kthyer e paligjshme.
Historia duhet të na bëjë të dridhemi nga ky normalizim.
Në të njëjtën kohë, miliona iranianë po rrezikojnë jetën e tyre për të drejtat më themelore të njeriut. Dhjetëra mijëra janë vrarë, burgosur ose torturuar nga regjimi i tyre radikal. E megjithatë, rrugët e botës mbeten kryesisht të heshtura.
Një fakt edhe më shqetësues është se ka nga ata që pranojnë hapur se nuk do ta mbështesin popullin iranian jo sepse dyshojnë në padrejtësinë me të cilën përballet, por sepse iranianët nuk po e sulmojnë në mënyrë aktive Izraelin.
Kjo përmbysje morale duhet të na përndjekë.
Dita Ndërkombëtare e Përkujtimit të Holokaustit nuk u krijua thjesht për të vajtuar viktimat hebreje. Ajo kishte për qëllim të shërbente si një paralajmërim universal se çfarë ndodh kur urrejtja normalizohet, kur dhuna justifikohet dhe kur bota largon vështrimin diku tjetër.
Siç e ka thënë me aq saktësi i ndjeri Elie Wiesel:
“E kundërta e dashurisë nuk është urrejtja, është indiferenca. E kundërta e artit nuk është shëmtia, është indiferenca. E kundërta e besimit nuk është herezia, është indiferenca. Dhe e kundërta e jetës nuk është vdekja, është indiferenca.”
Holokausti nuk filloi me dhomat e gazit. Filloi me fjalë. Me indiferencë. Me vendimin për të justifikuar urrejtjen kur ishte politikisht e përshtatshme.
Nëse kjo ditë duhet të ketë ndonjë kuptim, nëse do të jetë më shumë se një ritual i zbrazët, ne duhet të bëjmë një zgjedhje. Një zgjedhje të qartë morale. Ne duhet të hedhim poshtë empatinë selektive. Ne duhet të refuzojmë justifikimin që bëjmë ndaj antisemitizmit, pavarësisht gjuhës së përdorur për ta maskuar atë. Po ashtu, ne duhet të qëndrojmë vazhdimisht të vendosur për dinjitetin njerëzor, jo vetëm kur ai përputhet me kauza që janë në modë.
Në aspektin personal, gjashtë javë më parë humba babanë tim. Ai ishte një i mbijetuar i Holokaustit.
Ai i mbante kujtimet e tij jo si mësime historie, por si kujtime të përjetuara të frikës, humbjes, mbijetesës dhe rezistencës. Ashtu si shumë të mbijetuar, ai nuk fliste shpesh, por kur fliste, dëshmia e tij mbante peshën e së vërtetës që asnjë arkiv apo muze nuk mund ta përsërisë kurrë plotësisht.
Të mbijetuarit e Holokaustit po largohen nga kjo botë. Së shpejti, nuk do të mbetet askush që mund të thotë: “Unë isha atje. E pashë. E jetova.”
Në kujtim të tyre dhe për hir të brezave të ardhshëm, ne duhet të vazhdojmë të tregojmë historitë e tyre. Ne duhet ta mbrojmë trashëgiminë e tyre jo vetëm duke kujtuar se si vdiqën hebrenjtë, por duke mbrojtur mënyrën se si jetojnë hebrenjtë. Flaka e tyre duhet të mbetet e ndezur, jo si simbol i viktimizimit, por si një far që udhëheq njerëzimin drejt qartësisë morale.
Përkujtimi i Holokaustit nuk ka të bëjë me të kaluarën.
Ka të bëjë me atë se kush zgjedhim të jemi tani.
