Këtë të martë, më 27 janar 2026, Kuvendi i Shqipërisë miratoi për herë të parë Ligjin “Për lobimin në Republikën e Shqipërisë”, duke vendosur një kornizë të re ligjore për rregullimin e ndikimit të interesave private dhe publike në proceset vendimmarrëse. Ligji u votua me 83 vota pro dhe 10 kundër. Ligji nuk u votua nga opozita dhe në një kuadër ka pasur diskutime publike dhe nga vetë Partia Socialiste.
Miratimi i këtij ligji vjen pas shqyrtimit të detajuar nga Komisioni për Çështjet Ligjore dhe Administratën Publike, i cili në raportin e tij evidenton nevojën për të formalizuar një veprimtari që ka ekzistuar prej vitesh në praktikë, por pa një kornizë të qartë ligjore.
Pse u pa i nevojshëm rregullimi i lobimit?
Sipas analizës së Komisionit, lobimi është një proces i natyrshëm në demokraci, pasi aktorë të ndryshëm ekonomikë, socialë apo profesionalë kërkojnë të paraqesin interesat dhe argumentet e tyre përballë institucioneve publike. Për shembull, një shoqatë biznesi mund të kërkojë ndryshime në një projektligj fiskal që ndikon drejtpërdrejt sektorin që ajo përfaqëson, ose një organizatë profesionale mund të synojë përmirësime në rregulloret që lidhen me ushtrimin e një profesioni të caktuar. Ligji synon që këto ndërveprime të mos ndodhin më në mënyrë informale, por të zhvillohen brenda një kornize të rregulluar dhe transparente.
Çfarë konsiderohet lobim dhe çfarë jo?
Raporti i Komisionit sqaron se lobimi, sipas ligjit, është një veprimtari e strukturuar dhe e paguar që synon ndikimin në vendimmarrje. Në praktikë, kjo do të thotë se një individ apo kompani që kontraktohet për të kontaktuar një ministri ose një institucion të pavarur me qëllim ndryshimin e një akti nënligjor, ushtron veprimtari lobimi dhe duhet të regjistrohet. Në të kundërt, një qytetar që shpreh mendimin e tij në një konsultim publik, ose një ekspert akademik që jep opinion profesional pa pagesë në një dëgjesë parlamentare, nuk konsiderohet lobist dhe nuk i nënshtrohet këtij ligji.
Si ushtrohet konkretisht veprimtaria e lobimit?
Sipas frymës së ligjit, një lobist mund të kryejë veprimtari si takime zyrtare me përfaqësues të institucioneve publike, paraqitje të argumenteve të shkruara, analiza teknike apo propozime konkrete për ndryshime ligjore. Për shembull, një firmë lobimi e kontraktuar nga një kompani energjetike mund të paraqesë pranë institucioneve përkatëse sugjerime për përmirësimin e një rregulloreje që lidhet me licencimin. Këto veprime janë të ligjshme, për sa kohë kryhen në mënyrë të deklaruar, të regjistruar dhe të raportuar sipas kërkesave të ligjit.
Regjistrimi dhe transparenca në praktikë?
Një element qendror i ligjit është regjistrimi në Regjistrin Publik të Lobimit. Në praktikë, kjo do të thotë se përpara se të zhvillojë një aktivitet lobimi, subjekti duhet të deklarojë identitetin, interesat që përfaqëson dhe objektin e lobimit. Për shembull, nëse një lobist kontraktohet për të ndikuar në një projektligj që rregullon sektorin e ndërtimit, kjo marrëdhënie duhet të regjistrohet, duke bërë të ditur se kush përfaqësohet dhe për çfarë çështjeje konkrete kryhet lobimi. Kjo i jep publikut mundësinë të kuptojë se cilat interesa janë aktive në një proces të caktuar vendimmarrjeje.
Detyrimet e raportimit dhe përgjegjësia e dyanshme
Ligji parashikon që lobistët të raportojnë periodikisht aktivitetet e tyre, ndërsa zyrtarët publikë të deklarojnë kontaktet me ta. Në praktikë, kjo do të thotë se nëse zhvillohet një takim midis një lobisti dhe një përfaqësuesi të një institucioni shtetëror për një çështje konkrete, ky kontakt duhet të pasqyrohet nga të dyja palët. Sipas Komisionit, ky mekanizëm synon të shmangë situatat ku vendimmarrja ndikohet nga kontakte të padukshme apo të paverifikueshme.
Mbikëqyrja dhe kontrolli institucional
Administrimi dhe kontrolli i ligjit i është besuar Komisionerit për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale. Në praktikë, kjo do të thotë se nëse një lobist ushtron veprimtari pa u regjistruar ose nuk raporton aktivitetet sipas ligjit, Komisioneri ka kompetencë të ndërhyjë dhe të vendosë masa administrative. Ky rol mbikëqyrës synon të sigurojë që lobimi të ushtrohet si një aktivitet i rregulluar dhe profesional, dhe jo si një mjet ndikimi informal.
Parandalimi i konfliktit të interesit me shembuj konkretë
Raporti i Komisionit i kushton rëndësi të veçantë situatave të konfliktit të interesit, veçanërisht në rastet e ish-zyrtarëve publikë. Për shembull, një ish-drejtor i një institucioni rregullator nuk mund të përdorë menjëherë njohuritë apo lidhjet e krijuara gjatë ushtrimit të detyrës për të lobuar në favor të një subjekti privat në të njëjtin sektor. Këto kufizime synojnë të mbrojnë integritetin e administratës dhe të parandalojnë përdorimin e pozicionit publik për përfitime private.
Një ligj shpjegues për qytetarët dhe institucionet
Në përfundim, Komisioni për Çështjet Ligjore dhe Administratën Publike e konsideron ligjin “Për lobimin në Republikën e Shqipërisë” si një instrument që jo vetëm rregullon një veprimtari ekzistuese, por edhe e bën atë të kuptueshme për publikun. Përmes shembujve praktikë të parashikuar në frymën e ligjit, lobimi trajtohet si një proces i ligjshëm dhe transparent, për sa kohë respektohen rregullat e regjistrimit, raportimit dhe kontrollit. Në këtë mënyrë, ligji synon të forcojë besimin e qytetarëve në vendimmarrjen publike dhe të vendosë standarde të reja për ndërveprimin mes interesave private dhe institucioneve shtetërore.
Diskutimet që pati ligji
Gjatë shqyrtimit të projektligjit në Komisionin parlamentar të Ekonomisë, u zhvilluan edhe diskutime mbi thelbin e ligjit dhe nevojën për rregullimin e lobimit. Deputeti Erion Braçe ngriti pikëpyetje mbi kufirin midis ndikimit të paligjshëm dhe lobimit, duke vënë në dukje se ligji nuk duhet të kthehet në një mënyrë për të legalizuar veprime që aktualisht janë të jashtëligjshme, vetëm përmes regjistrimit formal. Ai kërkoi shembuj konkretë të rasteve të lobimit në Shqipëri dhe theksoi se ndalimet ndaj deputetëve dukeshin më të rrepta krahasuar me funksionarë të tjerë publikë.
Në përgjigje, ministrja e Shtetit për Administratën Publike dhe Antikorrupsionin, Adea Pirdeni, theksoi se edhe pse lobimi nuk është i zhvilluar gjerësisht, vendosja e standardeve ligjore është e nevojshme për të garantuar transparencën dhe për të shmangur abuzimet. Braçe solli gjithashtu raste konkrete për të ilustruar ndikimin e lobimit, duke dalluar mes shembujve të dështuar dhe atyre që kanë sjellë rezultate me interes publik.
