Në politikë ka momente kur një lider përballet me pasojat e vendimeve që vetë ka marrë, dhe sot Edi Rama ndodhet pikërisht në atë pikë ku reforma që ai e promovoi si akt historik po kthehet në një provë të vështirë për pushtetin e tij. Reforma në Drejtësi nuk është më slogan, as konferencë me partnerë ndërkombëtarë, por është një makineri që prodhon hetime, masa sigurie, dosje dhe tension, dhe pikërisht këtu nis dilema reale, a mund ta kontrollojë ai diçka që u ndërtua për të qenë jashtë kontrollit të tij?
Rama publikisht thotë se do ta bënte njëqind herë reformën, dhe në një kuptim ka të drejtë ta mbrojë si aktin më të madh institucional të qeverisjes së tij, sepse për herë të parë në historinë e shtetit shqiptar figura të larta politike dhe zyrtarë me pushtet real po hetohen dhe po përballen me drejtësinë, por po aq e vërtetë është se reforma ka prodhuar edhe pasoja të debatueshme: hetime të zgjatura pa fund, paraburgime të gjata që duken më shumë si dënim paraprak sesa masë sigurie, rrjedhje dosjesh në media që krijojnë gjyqe publike përpara atyre ligjore dhe një klimë frike në administratë ku firmosja e një vendimi shihet si rrezik penal.
Këto nuk janë shpikje të opozitës, por shqetësime që artikulohen edhe nga juristë dhe vëzhgues të pavarur, dhe pikërisht këtu narrativa duhet të jetë e ndershme, reforma nuk është as dështim total, as triumf i pastër. Ajo është një proces i dhimbshëm tranzicioni ku pavarësia e re e institucioneve shpesh ngatërrohet me ashpërsi demonstrative, ndërsa politika përpiqet të ruajë distancën pa u dukur sikur po ndërhyn.
Rama nuk e tradhton dot reformën jo sepse është i detyruar nga retorika, por sepse tërheqja do të ishte vetëpranim se projekti i tij më i madh ishte i gabuar, dhe një lider që rrëzon gurin themeltar të mandatit të vet rrëzon edhe legjitimitetin e tij politik; megjithatë ai përballet me një paradoks real: çdo goditje ndaj njerëzve të afërt politikisht perceptohet si provë e funksionimit të sistemit, por çdo hetim që prek mazhorancën kthehet në kosto elektorale dhe në krizë narrative.
Këtu lind edhe kritika më serioze ndaj tij: ndoshta reforma u ndërtua me shpejtësi dhe nën presion ndërkombëtar pa u menduar mjaftueshëm për balancat procedurale, për kulturën juridike vendase dhe për kapacitetet reale të sistemit, duke krijuar një strukturë shumë të fortë në ndëshkim por ende të brishtë në garanci. Nëse sot ka perceptim për standard të dyfishtë apo për teprime në masa sigurie, përgjegjësia politike nuk zhduket vetëm sepse institucionet janë të pavarura; ajo mbetet si përgjegjësi morale e atij që e shtyu procesin përpara.
Dhe megjithatë, alternativa do të ishte kthimi pas në një sistem ku pushteti politik kishte ndikim të drejtpërdrejtë mbi drejtësinë, gjë që do të ishte regres i qartë. Prandaj situata është më komplekse sesa një deklaratë mbështetjeje apo një akuzë për dështim, Rama është njëkohësisht arkitekti i reformës dhe politikani që paguan koston e saj, ai është garant i pavarësisë së saj në diskurs, por edhe i ekspozuar ndaj pasojave të pakontrollueshme të saj në praktikë.
Pyetja reale nuk është nëse ai do ta tradhtojë reformën, por nëse reforma do të arrijë të kalojë nga faza e ndëshkimit spektakolar në fazën e konsolidimit të standardeve, sepse vetëm atëherë do të mund të thuhet se sakrifica politike kishte kuptim. Deri atëherë, mbetet një betejë e hapur mes idealit të një drejtësie të pakapur dhe rrezikut që zelli i saj të prodhojë padrejtësi të reja, dhe në këtë vijë të hollë lëviz sot e gjithë politika shqiptare.
