28 Marsi 2008, The New York Times artikulli mbi Gerdecin dhe Shkëlzen Berishen si sekser i shitjes se fishekeve: “Shkoi deri te kryeministri dhe djali i tij. “Nuk mund ta luftoj këtë mafie”

28 marsi nuk duhet të kalojë në heshtje në Shqipëri.

Në këtë datë, në vitin 2008, një hetim në faqen e parë të The New York Times, i raportuar nga C. J. Chivers – një gazetar fitues i çmimit Pulitzer – zbuloi atë që u njoh si skandali i trafikut të armëve AEY – një skemë që shkonte shumë përtej disa kontraktorëve të rinj të pakujdesshëm dhe hynte thellë në kryqëzimin e errët të politikës, korrupsionit dhe pushtetit.

E di këtë jo si vëzhgues i largët, por si dikush i përfshirë drejtpërdrejt në nxjerrjen në dritë të asaj historie. Me ndihmën e të ndjerit Kosta Trebicka, i cili siguroi regjistrime dhe dokumentacion, punova për të siguruar që provat të arrinin si në shtyp, ashtu edhe në Departamentin Amerikan të Drejtësisë. Trebicka e pagoi atë guxim me jetën e tij – u gjet i vdekur më vonë atë vit në një rrugë të largët, në rrethana që shumë i konsiderojnë ende thellësisht të dyshimta.

Rëndësia e atij hetimi shkoi shumë përtej raportimit fillestar. Skandali AEY u bë më vonë baza e librit të Guy Lawson Arms and the Dudes, i cili nga ana e tij frymëzoi filmin hollivudian War Dogs, me Jonah Hill dhe Bradley Cooper në role kryesore. Ajo që u portretizua në ekran si një histori e tregtarëve të rinj të pamatur të armëve kishte rrënjë në një rrjet shumë më serioz dhe shqetësues lidhjesh politike dhe korrupsioni – elemente që ishin vetëm pjesërisht të dukshme për publikun.

Pothuajse dy dekada më vonë, të njëjtat modele vazhdojnë. Dhe i njëjti emër mbetet në qendër të tyre: Sali Berisha.

Kur skandali AEY shpërtheu fillimisht në faqen e parë të The New York Times, kryeministri i atëhershëm Sali Berisha – nën mandatin e të cilit ndodhën ngjarjet, dhe zyra e të cilit – si dhe djali i tij – u implikuan drejtpërdrejt si nga Kosta Trebicka, ashtu edhe nga Efraim Diveroli – nuk u përgjigj me llogaridhënie, por duke e quajtur gazetën “letër tualeti”. Shënimi nuk ishte thjesht i vulgët; ishte zbulues. Pasqyronte një qëndrim ndaj së vërtetës dhe llogaridhënies që vazhdon të karakterizojë sjelljen e tij politike.

Sot, Berisha paraqitet si kampion i opozitës, duke organizuar protesta që kanë marrë gjithnjë e më shumë karakter të dhunshëm. Ai flet gjuhën e rezistencës demokratike. Por kjo pozë kërkon të ekzaminohet.

Ky është i njëjti njeri mandati i të cilit është i pandashëm nga:

– Kolapsi katastrofik i skemave piramidale të vitit 1997, i cili e zhyti Shqipërinë në kaos dhe dhunë;

– Shpërthimi i Gërdecit, një tragjedi kombëtare e lidhur me marrëveshje të pakujdesshme dhe jo transparente që rezultuan në 26 vdekje;

– Vetë skandali AEY, ku, në regjistrimin e Trebickës, Efraim Diveroli, president i AEY, pranoi: “Nuk mund ta luftoj këtë mafie. Çështja shkoi më lart – te kryeministri dhe djali i tij.”;

– Marrëveshjet e korruptuara të Albpetrolit dhe ARMO-s, të lidhura me figura si Rezart Taci, i besnishëm i Berishës dhe tani i arratisur nga drejtësia.

Këto nuk janë shënime në fund të faqes. Janë kapituj.

Dhe megjithatë, Berisha tani kërkon të pozicionohet si fytyra e antikorrupsionit dhe reformës. Ka një dimension më të rrezikshëm në atë që po shohim të shpaloset në rrugët e Shqipërisë. Kur protestat përshkallëzohen deri në dhunë, rreziku nuk është abstrakt. Është i menjëhershëm dhe njerëzor. Dikush lëndohet. Dikush mund të vritet.

Dhe duhet pyetur: kush përfiton vërtet?

Shqipëria ka jetuar tashmë pasojat e dhunës së ngarkuar politikisht, përfshirë ngjarjet e 21 Janarit. Krijimi i dëshmorëve ka qenë prej kohësh një mjet i fuqishëm – dhe cinik – politik.

A i kuptojnë familjet e atyre që protestojnë sot rreziqet? A e kuptojnë se djemtë e tyre, baballarët e tyre, mund të bëhen simbole në një lojë politike më të madhe – një lojë që i shërben pushtetit të një njeriu, jo përparimit të një kombi?

Njëkohësisht, Shqipëria përballet me një kontrast shqetësues.

Erion Veliaj ndodhet në burg duke pritur gjyqin, ndërsa Berisha – i cili vetë përballet me akuza korrupsioni – lëviz lirshëm, duke përdorur platformën e tij jo për t’u mbrojtur në gjykatë, por për të mobilizuar trazira. Drejtësia jo vetëm duhet bërë; duhet të shihet se bëhet. Kur zbatimi i saj duket i pabarabartë, besimi i publikut gërryet.

Shqipëria ndodhet në një udhëkryq kritik. Aspiratat e saj për anëtarësim në Bashkimin Europian varen jo vetëm nga reformat, por edhe nga pjekuria politike dhe stabiliteti. Protestat e dhunshme, të nxitura nga figura me histori të gjata dhe kontroversiale, nuk e avancojnë atë qëllim. E dëmtojnë atë.

Kjo ngre një pyetje themelore: Nëse do të detyrohej të zgjidhte midis të ardhmes europiane të Shqipërisë dhe rikthimit të tij politik, çfarë do të zgjidhte Berisha?

Bazuar në të kaluarën, përgjigja nuk është e qetësuese.

Dhe pastaj është Trebicka.

Vdekja e tij mbetet e pazgjidhur në sytë e shumëkujt. Kam bërë thirrje për zhvarrimin e trupit të tij dhe nënshtrimin e mbetjeve mortore ndaj një ekzaminimi të pavarur mjeko-ligjor nga ekspertë ndërkombëtarë të respektuar.

Pse nuk ka ndodhur kjo? Çfarë mbetet e fshehur?

28 marsi nuk është thjesht një datë. Është një kujtesë. Një kujtesë se e vërteta mund të dalë në shesh, edhe kundër interesave të fuqishme. Një kujtesë se ata që zbulojnë korrupsionin shpesh paguajnë një çmim. Dhe një kujtesë se e ardhmja e Shqipërisë varet nga përballja – jo rishkrimi – i të kaluarës së saj.

Pyetja është nëse vendi është i gatshëm ta bëjë këtë.

Pjese nga artikulli i NY Times ku flitet per Shkelzen Berishën si sekser i shitjes se fishkeve kinez per ushtrine amerikane

Diveroli:“Shkoi deri te kryeministri dhe djali i tij. Nuk mund ta luftoj këtë mafie. U bë shumë e madhe. Këta njerëz dolën jashtë kontrollit.”

Ndërsa fishekët në Shqipëri po përgatiteshin për t’u dërguar në Afganistan, z. Diveroli filloi të kërkonte municione nga Republika Çeke për të përmbushur një porosi për Ministrinë e Brendshme të Irakut.

Në maj 2007, sipas dy zyrtarëve amerikanë, qeveria çeke kontaktoi Ambasadën Amerikane në Pragë me një shqetësim: AEY po blinte nëntë milionë fishekë përmes Petr Bernatik, një shtetas çek që ishte akuzuar nga autoritetet çeke për trafik të paligjshëm armësh.

Akuzat përfshinin dërgesa granatash me raketë në shkelje të një embargoje ndërkombëtare drejt Kongos dhe dërgesa të paligjshme armësh në Sllovaki.

Z. Bernatik i kishte mohuar publikisht të dyja akuzat. Por ato u konsideruan mjaftueshëm të besueshme në Uashington sa ai të përfshihej në listën e vëzhgimit të Kontrollit të Tregtisë së Mbrojtjes, sipas njërit prej zyrtarëve amerikanë.

Kjo listë, e mbajtur nga Departamenti i Shtetit, përdoret për të parandaluar tregtarët amerikanë që të bashkëpunojnë me subjekte të dyshimta, pjesërisht për të penguar kompanitë legjitime të armëve të pasurojnë ose legjitimojnë rrjete të tregut të zi.

AEY nuk është implikuar kurrë në shitje në tregun e zi. Por qeveria çeke, e cila kishte diskrecion mbi shitjen, pyeti Ambasadën Amerikane nëse dëshironte përfshirjen e z. Bernatik në marrëveshjet e AEY.

Shtetet e Bashkuara nuk u përpoqën të bllokonin transaksionin, tha një nga zyrtarët, pjesërisht sepse pajisja e Irakut ishte në interes të tyre, dhe gjithashtu sepse z. Bernatik ishte i akuzuar, jo i dënuar.

Më 7 maj 2007, qeveria çeke lëshoi një licencë eksporti. Z. Bernatik, në një intervistë telefonike, tha se kishte organizuar shtatë fluturime drejt Irakut për AEY vitin e kaluar. “Ne kemi një bashkëpunim normal biznesi,” tha ai.

Një ndërmjetës i paqartë
Biznesi ndërkombëtar i armëve funksionon pjesërisht në dritë dhe pjesërisht në hije, dhe është i mbushur me kompani guaskë jetëshkurtra, ndërmjetës dhe korrupsion zyrtar. Qeveritë kanë tentuar prej vitesh ta rregullojnë më fort, me sukses të kufizuar.

Ndërsa z. Diveroli filloi të përmbushte porositë e mëdha të ushtrisë, ai po hynte në një botë të errët, dhe në intervistën e tij të shkurtër sugjeroi se ishte i vetëdijshëm që korrupsioni mund të ndërhynte në marrëdhëniet e tij në Shqipëri.

“Çfarë ndodh në Ministrinë shqiptare të Mbrojtjes?” tha ai. “Kush është i pastër? Kush është i korruptuar? Nuk dua ta di.”

Mënyra se si ishte strukturuar biznesi i AEY, z. Diveroli, të paktën zyrtarisht, nuk merrej drejtpërdrejt me zyrtarët shqiptarë. Në vend të kësaj, një kompani ndërmjetëse e regjistruar në Qipro, Evdin Ltd., blinte municionet dhe ia shiste kompanisë së tij.

Z. Trebicka, i përfshirë në paketim, tha se dyshonte se qëllimi i Evdin ishte të devijonte para drejt zyrtarëve shqiptarë.

Blerjet, tha ai, ishin një “rishitje”: Shqipëria i shiste municionet Evdin për 22 dollarë për 1,000 fishekë dhe Evdin ia shiste AEY për shumë më tepër. Diferenca, tha ai se dyshonte, ndahej me zyrtarë shqiptarë, përfshirë z. Pinari dhe ministrin e mbrojtjes së kohës, Fatmir Mediu.

(Z. Mediu dha dorëheqjen javën e kaluar pas shpërthimeve në depo; z. Pinari u arrestua.)

Qeveria shqiptare është zemëruar nga akuzat e z. Trebicka. Kryeministri Sali Berisha, z. Mediu dhe z. Pinari i mohuan përfshirjet në ryshfete.

Por z. Trebicka tha se pasi ngriti shqetësimet për Evdin në Ministrinë e Mbrojtjes, kompania e tij u përjashtua nga kontrata e ripaketimit.

Përgjimet
Më 11 qershor 2007, z. Trebicka dhe z. Diveroli biseduan në telefon për problemet e biznesit në Shqipëri. Z. Trebicka e regjistroi fshehtas bisedën dhe më pas ua dorëzoi hetuesve amerikanë.

Biseda, tha ai, tregonte se kompania amerikane ishte në dijeni të korrupsionit dhe se Heinrich Thomet, një tregtar zviceran armësh, qëndronte pas Evdin.

Në regjistrime, z. Diveroli sugjeron se z. Thomet, i quajtur “Henri”, vepronte si ndërmjetës.

“Pinari ka nevojë për një njeri si Henri në mes për t’u kujdesur për të dhe miqtë e tij, gjë që nuk është puna ime,” tha ai. “Nuk dua të di për atë pjesë. Dua të di për bizneset legjitime.”

Z. Diveroli rekomandoi që z. Trebicka të përpiqej të rifitonte kontratën duke dërguar “një nga vajzat e tij” për të kryer marrëdhënie seksuale me z. Pinari. Ai sugjeroi se edhe paratë mund të ndihmonin.

“Le ta bëjmë të lumtur; ndoshta të jep një mundësi tjetër,” tha ai. “Nëse merr 20,000 dollarë nga ti…”

Në fund, z. Diveroli dukej se shprehte zhgënjim për biznesin me Shqipërinë.

“Shkoi deri te kryeministri dhe djali i tij,” tha ai. “Nuk mund ta luftoj këtë mafi. U bë shumë e madhe. Këta njerëz dolën jashtë kontrollit.”