“Raporti i sotëm ofron masa të menjëhershme dhe konkrete… për të mbrojtur konsumatorët nga ndikimet e kësaj krize”, thotë Drejtori Ekzekutiv i IEA-s, Fatih Birol.
“Lufta në Lindjen e Mesme ka krijuar ndërprerjen më të madhe të furnizimit në historinë e tregut global të naftës”, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA).
Faturat spirale të energjisë janë vetëm një pjesë e tablosë. Që nga fillimi i luftës kundër Iranit , kaosi i çmimeve të paqëndrueshme të gazit dhe naftës i ka shtyrë qeveritë të zbatojnë masa për kursimin e karburantit, duke filluar nga mbyllja e shkollave në Pakistan deri te kufizimet e ajrit të kondicionuar në Tajlandë.
Paparashikueshmëria e çmimeve i detyrohet pjesërisht sulmit të Iranit ndaj anijeve tregtare në Ngushticën e Hormuzit , një kalim 38 km i gjatë që transporton rreth një të pestën e furnizimeve globale me naftë.
Pasojat nxjerrin në pah dobësitë e një bote që mbështetet tepër në importet e lëndëve djegëse fosile me më shumë kombe të vetëmjaftueshme që janë më të afta për t’i bërë ballë stuhisë.
Sot (20 mars), IEA publikoi 10 rekomandime se si të zvogëlohet kërkesa për lëndë djegëse fosile . Qoftë duke punuar nga shtëpia apo duke ngarë më ngadalë, shumë vende tashmë po i marrin në konsideratë ato.
Shkollat u mbyllën dhe orari i punës u shkurtua
Më herët këtë muaj, në përgjigje të rritjes së çmimeve të karburantit, Bangladeshi mbylli universitetet e tij para kohe, duke e çuar përpara festën e Fitër Bajramit për të kursyer energji dhe për të zvogëluar përdorimin e karburantit nga transporti dhe mbingarkesa.
Masat e emergjencës në Pakistan shkuan një hap më tej, duke mbyllur shkollat për dy javë dhe duke urdhëruar universitetet të zhvendosin mësimet në internet.
Pagesat e karburantit për departamentet qeveritare janë ulur me 50 përqind në vend, dhe zyrat publike janë zhvendosur në një javë pune katër-ditore , ndërsa gjysma e punonjësve qeveritarë do të kalojnë në punë në distancë – një nga rekomandimet e IEA-s.
Orari i punës në publik është shkurtuar gjithashtu me një ditë në Filipine, në përgjigje të rritjes së çmimeve të karburantit të lidhura me konfliktin në Lindjen e Mesme.
Udhëzimet e Tajlandës për punonjësit qeveritarë ishin më të hollësishme: të ngjiteshin shkallët në vend të ashensorit, të rriteshin temperaturat e ajrit të kondicionuar në 27°C dhe të vishnin këmisha me mëngë të shkurtra në vend të kostumeve.
Vietnami, i cili varet shumë nga importet e energjisë nga Lindja e Mesme, u ka kërkuar bizneseve të inkurajojnë punonjësit të punojnë nga shtëpia.
Udhëtimi bëhet më kufizues dhe i kushtueshëm
Udhëtimi global është kaosuar që nga fillimi i luftës në Iran. Çmimet e biletave të avionit po rriten me shpejtësi për shkak të kostove të larta të karburantit të avionëve, ndërsa oraret e fluturimeve janë reduktuar ndjeshëm për shkak të mbylljes së hapësirës ajrore .
Fluturimet që janë ende në funksion duhet të ndjekin itinerare të zgjatura për në destinacionet e tyre për të qëndruar larg vijës së zjarrit, duke çuar në kohë më të gjata udhëtimi, më shumë përdorim karburanti dhe emetime më të larta.
Linja ajrore australiane Qantas është detyruar të ndryshojë itinerar fluturimit të saj nga Perth në Londër, duke kërkuar tani një ndalesë për furnizim me karburant në Singapor, gjë që i shton tre orë kohëzgjatjes së udhëtimit.
Rritja e çmimeve të biletave pritet të vazhdojë gjatë verës, edhe nëse konflikti qetësohet. IEA rekomandon shmangien e udhëtimeve ajrore aty ku ekzistojnë mundësi alternative .
Në të gjithë botën, rritja e çmimeve të benzinës dhe naftës ka çuar në blerje paniku në pompa, ndërsa qeveritë bëjnë thirrje për qetësi. Në Australi, dhjetëra stacione karburanti dhe madje disa qytete të tëra thuhet se kanë shterur, duke bërë që disa furnizues komercialë të karburantit të vendosin kufizime për klient.
Me frikën në rritje të mungesave, Australia ka zbutur standardet e cilësisë së karburantit, duke lejuar kthimin e të ashtuquajturit karburant me përmbajtje të lartë squfuri “të ndotur”, i cili lidhet me ndotjen e rëndë të ajrit.
Në Mbretërinë e Bashkuar, shoferëve u është bërë thirrje të shmangin udhëtimet e panevojshme. Shoferët “mund të marrin në konsideratë heqjen dorë nga disa udhëtime jo thelbësore dhe ndryshimin e stilit të tyre të drejtimit për të kursyer karburant”, sugjeroi Edmund King, president i AA, organizatës më të madhe të automobilave në vend.
IEA u ka kërkuar vendeve të inkurajojnë përdorimin e transportit publik, ndarjen e makinave dhe metodat efikase të drejtimit, si dhe të ulin kufijtë e shpejtësisë në autostradë me të paktën 10 km/orë për të kursyer karburant.
Gjithashtu ka sugjeruar përdorimin e skemave të rotacionit të targave për të alternuar aksesin e makinave private në rrugët në qytetet e mëdha në ditë të ndryshme, si një metodë për uljen e ngarkesës dhe uljen e karburantit. Skema të tilla janë përdorur më parë në destinacionet e njohura evropiane të pushimeve për të kontrolluar mbiturizmin .
Siguria ushqimore në rrezik
Në një pasqyrim të zymtë të lidhjeve midis lëndëve djegëse fosile dhe sistemeve ushqimore , Egjipti ka kufizuar çmimet e bukës, ndërsa frika e inflacionit është rritur. Çmimet e larta të karburantit pritet të ndikojnë në kostot e prodhimit dhe transportit, duke ndikuar njësoj si te fermerët ashtu edhe te konsumatorët.
Buka është një ushqim bazë në Egjipt, importuesi më i madh i grurit në botë . Çmimi i drithërave është rritur kohët e fundit me rreth tetë herë – nga rreth 2,000 paund egjiptianë (33 euro) për ton në 16,000 paund (266 euro) – tha një burim anonim i industrisë së drithërave për agjencinë e lajmeve Reuters . Ata paralajmëruan më tej se kufizimet e çmimeve mund të çojnë në rënie të cilësisë.
I përdorur gjerësisht në të gjithë botën, plehu me bazë azoti mbështetet shumë në gazin natyror si lëndë e parë dhe si burim energjie, duke e ekspozuar më tej prodhimin e ushqimit ndaj goditjeve të karburanteve fosile.
BE-ja është përpjekur të zvogëlojë varësinë e saj nga importet e plehrave me bazë azoti nga Rusia duke futur tarifa kufizuese, por këto nuk do ta mbrojnë atë nga rritja e çmimeve të gazit.
Në disa vende, ndikimi në sistemet ushqimore është më i drejtpërdrejtë: restorantet në Indi janë detyruar të përshtasin menutë e tyre ose të mbyllen përkohësisht për shkak të mungesës së gazit për gatim .
IEA ka sugjeruar shmangien e përdorimit të LPG-së nga transporti për ta ruajtur atë për gatim dhe nevoja të tjera thelbësore. Gjithashtu rekomandon inkurajimin e gatimit elektrik dhe opsioneve të tjera moderne për të zvogëluar varësinë nga LPG-ja.
“Varësia nga lëndët djegëse fosile do të thotë që ekonomitë, buxhetet familjare dhe fitimet e bizneseve do të jenë në mëshirën e goditjeve gjeopolitike dhe paqëndrueshmërisë së çmimeve në një botë kaotike”, tha Sekretari Ekzekutiv i UNFCCC-së, Simon Stiell, në Samitin e BE-së për Rritjen e Gjelbër më 16 mars.
“Varësia e dobët nga importet e lëndëve djegëse fosile do ta lërë Evropën të lëkundet përgjithmonë nga një krizë në tjetrën, me familjet dhe industritë që do të paguajnë çmimin”, vazhdon ai. “E gjithë kjo ndërsa fatkeqësitë klimatike po shkaktojnë kaos në të gjithë botën – duke i rritur kostot dhe duke i ulur rritjen ekonomike, duke marrë një kosto të madhe njerëzore.”
Subvencionet e karburanteve fosile të financuara nga taksapaguesit vetëm sa e thellojnë këtë ekspozim.
“Bashkëpunimi për klimën është një kurë për kaosin e këtij momenti”, thotë Stiell. “Energjitë e rinovueshme e ndryshojnë situatën.”
