Reforma gjyqësore për shumë vende post-socialiste është një proces i vazhdueshëm. Rënia e Bashkimit Sovjetik në vitin 1991 bëri që disa shtete të Evropës Lindore të nisin një rrugëtim drejt integrimit në BE, duke u përballur me presion të madh për t’u përshtatur me standarde më të rrepta të pavarësisë së gjyqësorit dhe sundimit të ligjit. Fushatat kundër korrupsionit janë bërë qendrore në këtë përpjekje, veçanërisht në Ballkan. Megjithatë, pyetja mbetet: “Si mund qeveritë të ndjekin penalisht korrupsionin në mënyrë agresive, duke ruajtur njëkohësisht sistemet demokratike të drejtësisë?”
Presioni u rrit ndjeshëm në shkurt të vitit 2018, kur u miratua Strategjia e BE-së për Ballkanin Perëndimor. Kjo e shtoi presionin përmes futjes së nismave gjithëpërfshirëse për sundimin e ligjit. Filluan reforma rajonale në drejtësi, me përpjekje për krijimin e strukturave të specializuara kundër korrupsionit që morën rolin kryesor, ndërsa ndryshimet strukturore gjyqësore në çdo vend shpesh janë shoqëruar me përpjekje kundër korrupsionit të inkurajuara nga BE-ja. Qëllimi i këtyre përpjekjeve ka qenë çrrënjosja e rrjeteve të rrënjosura shfrytëzuese. Megjithatë, një vështrim i përgjithshëm i këtyre proceseve tregon se reforma shpesh mund të krijojë çekuilibra të rinj.
Rasti i Shqipërisë është një shembull. Ka pasur një kohë kur Tirana përshkruhej si një lidere në procesin e anëtarësimit në BE. Vendi ndërmori një nga reformat më ambicioze të drejtësisë në rajon, me mbështetje të gjerë ndërkombëtare nga SHBA dhe BE, ku elementi kryesor i kësaj arkitekture të re kundër korrupsionit ishte Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), e krijuar në vitin 2019.
