Një raport i ri i firmës ligjore amerikane Kasowitz LLP, i datës 10 mars 2026, denoncon vazhdimin e asaj që e cilëson si “ndalim dhe ndjekje penale të padrejtë” të Kryetarit të Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj. Dokumenti argumenton se veprimet e fundit të Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) po cenojnë rëndë procesin e rregullt ligjor (due process) dhe po dëmtojnë besueshmërinë ndërkombëtare të reformës në drejtësi në Shqipëri.
Pengimi i mbrojtjes dhe aksesi në materialet hetimore Sipas raportit, një nga shkeljet më flagrante është bllokimi i aksesit të Veliaj në dosjen hetimore (evidence file), e cila përmban rreth 60,000 faqe. Për muaj të tërë, SPAK dhe Gjykata e Seancës Paraprake kanë penguar mbrojtjen të njihet me provat, duke e detyruar Kryebashkiakun të përballet me procesin pa mjetet bazë për një mbrojtje efektive.
Ndonëse Gjykata e Faktit së fundmi urdhëroi dorëzimin e materialeve dhe shtyu seancën për më 24 mars 2026, raporti vë në dyshim nëse z. Veliaj mund të shqyrtojë këtë vëllim masiv dokumentesh brenda vetëm dy javësh. Gjithashtu, theksohet se kufizimet e rrepta në burgun e Durrësit kanë bërë të pamundur komunikimin konfidencial dhe efektiv mes tij dhe avokatit të caktuar kryesisht (state-appointed counsel).
Paraburgimi si mjet hakmarrës ndaj avokatisë ndërkombëtare Raporti ngre akuza se SPAK po përdor paraburgimin (pretrial detention) si një formë reprezaljeje ndaj ushtrimit të të drejtave demokratike. Gjatë seancave gjyqësore, prokurorët kanë kundërshtuar lirimin e z. Veliaj duke argumentuar se peticioni (petitioning) dhe aktivitetet e mbrojtjes përmes këshilltarëve ligjorë në SHBA synojnë “të delegjitimojnë” organet e drejtësisë.
Kasowitz LLP thekson se ky qëndrim përbën një shkelje të parimeve demokratike, pasi avokatia ligjore nuk mund të shërbejë kurrë si bazë ligjore për mbajtjen e dikujt në qeli. Raporti e cilëson këtë si një përpjekje për të “shashtisur” z. Veliaj dhe për ta ndëshkuar atë për shkak se ka folur publikisht mbi parregullsitë e procesit.
Shpërfillja e Gjykatës Kushtetuese dhe disenfranchismenti i votuesve Një pikë kyçe e raportit është mospërfillja e vendimit të Gjykatës Kushtetuese të nëntorit 2025, i cili konfirmoi mandatin e z. Veliaj si Kryetar Bashkie. Duke e mbajtur atë në burg mbi baza që cilësohen si arbitrare, raporti argumenton se po ndodh një shpronësim politik (disenfranchisement) i qytetarëve të Tiranës, të cilët po privohen nga lideri i tyre i zgjedhur në mënyrë demokratike.
Reagimi ndërkombëtar dhe rreziku për integrimin në BE Rasti ka nxitur shqetësim të gjerë ndërkombëtar. Raporti citon:
- 76 kryebashkiakë të rrjetit B40 që e konsiderojnë ndalimin e z. Veliaj si një kërcënim për demokracinë lokale.
- Komisionin e Venecias, i cili ka deklaruar se paraburgimi i zgjatur ndaj kryetarëve të bashkive në detyrë përbën një rrezik serioz për qeverisjen demokratike.
- Kongresmenin amerikan Keith Self, i cili ka bërë thirrje për riekzaminim të reformës në drejtësi, duke vënë në dukje vonesat masive dhe cënimin e besimit publik.
Përfundimi Kasowitz LLP e cilëson çështjen e Erion Veliajt si një test vendimtar (bellwether) për përkushtimin e Shqipërisë ndaj shtetit të së drejtës dhe aspiratave për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Raporti paralajmëron se metodat e SPAK-ut rrezikojnë të zhbëjnë investimet shumëvjeçare të SHBA-së dhe partnerëve të tjerë në forcimin e institucioneve të pavarura të drejtësisë.
