Ambasadori i Britanisë: SPAK është institucion i pavarur. Njerëzit kërkojnë drejtësi të paanshme

Në një intervistë në “Politics” me gazetaren Enkelejda Mema, ka folur Nicholas Abbott, Ambasador i Mbretërisë së Bashkuar në Shqipëri.

Disa nga çështjet e diskutuara janë mbi reformën në drejtësi, Shqipërinë dhe ambicien e saj për tu integruar në BE si dhe për marrëdhëniet e Shqipërisë me vetë Britaninë e Madhe. Sa i përket reformës në drejtësi, Abbott nënvizon se Shqipëria ka bërë një përparim në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, nga ku shumë gjëra kanë ndryshuar kryesisht në 10 vitet e fundit.

Ambasadori shton se qeveria e ka përballuar në mënyrën e duhur një fenomen të tillë dhe se për këtë fakt, Mbretëria e Bashkuar kërkon të jetë një nga partnerët kryesorë.

-Në korrik të këtij viti bëhen dhjetë vite nga reforma në drejtësi. Një nga premtimet e dhëna ishte hetimi i funksionarëve të lartë të shtetit të dyshuar për korrupsion. Si e vleresoni sot bilancin e reformës në drejtësi?

Mendoj se duhet njohur progresi i madh që është bërë në këtë vend. Do të thosha se, në dhjetë vitet e fundit, Shqipëria nuk është më aty ku ishte më parë. Gjërat kanë ndryshuar shumë. Keni parë përparim real, si në aftësinë e qeverisë, ashtu edhe të agjencive ligjzbatuese për të luftuar korrupsionin dhe krimin e organizuar. Pavarësisht vëmendjes që media u kushton këtyre çështjeve, në thelb, sot jemi në një situatë krejt ndryshe. Ajo që është parë gjatë këtyre dhjetë viteve është një qeveri e gatshme të përballet me këto çështje të ndërlikuara. Të jemi të sinqertë, këto janë fenomene shumë të pranishme në shoqëri, por keni një qeveri dhe agjenci ligjzbatuese që kanë vullnetin politik për t’i trajtuar këto çështje dhe gjithnjë e më shumë kanë edhe kapacitetet për ta bërë këtë. Mendoj se pikërisht këtu hyn më shumë roli i partnerëve ndërkombëtarë. Ajo që po shohim është një përparim shumë aktiv operacional. Për ne, si Mbretëri e Bashkuar, kjo është një nga fushat ku duam të jemi një nga partnerët kryesorë. Ne mendojmë se gjërat po shkojnë dukshëm në drejtimin e duhur.

Më tej, Abbott ka theksuar se SPAK është një institucion i pavarur dhe se njerëzit kërkojnë drejtësi të paanshme, një drejtësi e cila sipas ambasadorit është e rëndësishmë të ruhet.

-A vlerësoni se sot drejtësia dhe SPAK është e pavarur dhe e pandikuar nga politika?

Po, mendoj se po. Dhe mendoj se kjo është një nga arsyet pse SPAK-u shihet kaq pozitivisht nga shoqëria këtu. Sepse perceptohet si i pavarur, sepse vepron në mënyrë të pavarur, dhe sepse njerëzit duan që kështu të jetë. Mendoj se edhe ky është një element i rëndësishëm. Mendoj se është e rëndësishme që të gjithë ta kujtojnë se njerëzit në fakt nuk kërkojnë një organizatë me paragjykime apo me anësi. Ajo që kërkojnë është një institucion i pavarur. Dhe ne e kuptojmë shumë mirë këtë. Mendoj se shpesh ka njerëz, disa njerëz në shoqëri këtu, që besojnë disi se ndërkombëtarët qëndrojnë pas SPAK-ut. Kjo thjesht nuk është e vërtetë. Pas SPAK-ut qëndrojnë shqiptarët. Të jemi të drejtë, pas SPAK-ut qëndron qeveria. Pas SPAK-ut qëndron parlamenti. Pavarësisht sfidave që lidhen me raste të veçanta, askush nuk po thotë që ato duhet të hidhen poshtë, të ndalen apo të mbyllen. Të gjithë e njohin nevojën. Mendoj se ka nevojë për më shumë se SPAK-u, siç folëm edhe më parë. Mendoj se duhet bërë më shumë për të forcuar prokurorinë e përgjithshme, duhet bërë më shumë për të forcuar gjyqësorin. Por pavarësia brenda shtetit të së drejtës është vërtet shumë e rëndësishme. Që SPAK-u të vazhdojë të ruhet si institucion i pavarur, është shumë e rëndësishme. Dhe në punën tonë me SPAK-un, kjo pavarësi është thelbësore. Ne kemi bashkëpunim të ngushtë, siç kanë edhe partnerët e tjerë ndërkombëtarë, sepse çështjet me të cilat po përballemi nuk mbeten vetëm brenda kufijve të Shqipërisë. Ato shkojnë përtej tyre.

Ambasadori britanik në Shqipëri, lidhur me drejtimin e SPAK tashmë nga Klodian Braho thekson se mbetet një çështje që duhet parë në vazhdimësi, edhe pse sipas tij deri më tani nuk ka pasur ndonjë ndryshim specifik.

-Prej muajsh SPAK drejtohet nga prokurori z. Braho. Cili është vlerësimi juaj? Është në të njëjtën korsi me parardhësit Altin Dumani, që gjatë kohës së drejtimit të tij, emra të rëndësishëm të politikës sot janë të arrestuar dhe të akuzuar për korrupsion?

Të jem shumë i sinqertë, mendoj se është çështje vazhdimësie. Nuk ndiej se ka pasur ndonjë ndryshim të veçantë. E dini, ne kemi një marrëdhënie të ngushtë. Ajo funksionon dhe vazhdon të funksionojë. Dhe kjo ka të bëjë vërtet me zhvillimin e Shqipërisë. Ky është një element kyç: kur ke institucione të ngritura mirë, me pavarësinë e tyre, me integritetin e tyre, që edhe vetë dëshirojnë… të jenë shumë të qarta për misionin e tyre, për rolin e tyre dhe për atë që duan të arrijnë. Dhe edhe pse SPAK-u merr shumë vëmendje, mendoj se ajo që po shohim në të gjithë sistemin është një vazhdimësi shumë më e madhe. Njerëzit nuk po i trajtojnë pozicionet e tyre si një lloj çifligu, apo si një mbretëri të vogël që ata e sundojnë vetë, por po kuptojnë se ajo që i duhet vendit janë institucione të forta, që bëjnë atë që duhet të bëjnë. E bëjnë pa korrupsion. E bëjnë në mënyrë efektive, dhe në fund u shërbejnë qytetarëve.

Për një tjetër çështje të rëndësishme të drejtësisë në Shqipëri, Nicholas Abbot tha për kërkesën e Parlamentit mbi heqjen e imunitetit të funksionarëve të lartë, se në këtë është e nevojshme diskutimi dhe trajtimi i këtyre çështjeve pa favore politike. Njëkohësisht, sipas ambasadorit imuniteti nuk duhet të jetë një pengesë për të qenë të drejtë përpara ligjit.

-Drejtësia është një çështje me ndjeshmëri të lartë në vendin tonë. Keni ju një koment për qëndrimet që mban Parlamenti ndaj kërkesave të SPAK për heqje të imunitetit sa herë një funksionar i lartë dyshohet se mund të jetë i përfshirë në korrupsion?

Për mua është e qartë. Parlamenti është një institucion shumë i rëndësishëm. Është një institucion që ka rol brenda gjithë këtyre çështjeve. Dhe parlamenti vetë, si institucion, duhet të jetë i pavarur. Ai duhet të ketë rregullat, të drejtat dhe procedurat e veta, të cilat i ndjek për vetë institucionin. Nuk duhet të varet domosdoshmërisht nga ngjyra politike e qeverisë së radhës, apo nga partitë politike. Brenda kësaj, parlamenti dhe çështja e imunitetit janë çështje që vetë parlamenti duhet t’i trajtojë, duke u siguruar që po vepron drejt, pa paragjykime, por edhe pa favore politike. Mendoj se është shumë e rëndësishme që parlamenti të ketë forcën e vet. Çështjet e imunitetit janë aty që ai t’i shqyrtojë dhe të vendosë se çfarë duhet bërë. Por, siç kemi thënë më herët këtë vit, mendoj se është shumë e rëndësishme që imuniteti të mos përdoret si pengesë për llogaridhënie të barabartë përpara ligjit. Po, kjo është krejtësisht një çështje që i takon parlamentit ta vendosë. Dhe siç kanë thënë edhe të tjerë, qoftë nëse imuniteti hiqet, qoftë nëse nuk hiqet, kjo nuk duhet t’i ndalë hetimet. Dhe kështu duhet të jetë.

-Në Kuvend është depozituar një kërkesë e kryeministrit dhe njëherash kryetarit te Partisë Socialiste Edi Rama për të bërë një ndryshim në kodin e procedurës penale, ku në listën e funksionarëve të lartë ndaj të cilëve SPAK nuk mund të ushtrojë masën e pezullimit nga detyra të përfshihen edhe i gjithë Këshilli i Ministrave dhe disa funksionarë të tjerë? Është kjo një ndërhyrje në reformën në drejtësi dhe i qëndron Mbretëria e Bashkuar se në disa çështje që kanë të bëjnë drejtpërdrejtë me luftën kundër pushtetarëve të korruptuar, janë të pandryshueshme?

Pra, nuk është një pyetje e thjeshtë për një opinion ligjor, nëse këto janë lëvizje të mira apo jo, siç sapo po flisnim. Ato vijnë brenda një mjedisi politik, dhe ndodhin në një moment të caktuar. I takon plotësisht parlamentit dhe deputetëve të vendosin nëse mendojnë se kjo është gjë e mirë apo jo. Si gjithmonë në Shqipëri, të gjithë e analizojnë këtë, sepse ky është një vend shumë politik. Të gjithë pyesin: në rregull, kush përfiton nga kjo? Është ajo pyetja klasike, siç thuhet në latinisht: kujt i shërben? Mendoj se ndonjëherë njerëzit duhet të bëjnë një hap pas dhe të pyesin nëse ndryshimet e propozuara sjellin një përfitim më të madh apo jo. Në fund të fundit, edhe kjo lidhet me drejtimin ku doni të shkoni. Mendoj se është një pyetje shumë e rëndësishme për çështje si Kodi Penal. Do të ketë edhe çështje të tjera në vitet e ardhshme, teksa gjërat ndryshojnë dhe njerëzit shohin se çfarë i duhet shoqërisë. Pra, mund të ketë një përfitim të menjëhershëm për dikë të veçantë. Mund të ketë një arsye politike shumë të caktuar pse diçka po ndodh. Por si ndikon kjo në afat të gjatë? Çfarë do të thotë pas pesë vitesh? Çfarë do të thotë pas dhjetë vitesh, kur njerëzit e përfshirë në këtë çështje ndoshta nuk do të jenë më në pushtet, apo në skenë? Si na prek kjo në një periudhë më të gjatë? Këtë e diskutoj shpesh me ekipin tim. Kur shohim çfarë po ndodh këtu, kur ndonjëherë kemi reagime shumë të menjëhershme ndaj diçkaje që po ndodh, që po bëhet apo që po propozohet, duhet të mendojmë për tablonë më të madhe dhe afatin më të gjatë. A bën vërtet një ndryshim të madh? A do të ketë vërtet rëndësi? Cili do të jetë efekti i ndryshimit? Dhe mendoj se, edhe një herë, Shqipëria po kalon një proces tranzicioni. Kjo nuk ka të bëjë vetëm, ndoshta për fat të keq, me miratimin e ligjeve në parlament, që do të lejojnë të plotësohen disa kritere në listën e anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Ka realitete që lidhen me zbatimin e këtyre ligjeve të reja. Ka pritshmëri se si duhet të ndryshojë jo vetëm mjedisi ligjor, por edhe mënyra se si bëhen gjërat. Dhe mendoj se këtu qëndrojnë sfidat e vërteta për vitet e ardhshme. Mendoj se një nga forcat që Shqipëria ka gjithmonë, është sasia e madhe e diskutimit që ngjall çdo çështje. Sinqerisht, kjo është shenjë e një praktike të fortë demokratike. Mendoj se ka njerëz që ndonjëherë besojnë se gjithçka bëhet në mënyrë shumë autokratike në Shqipëri. Dhe mendoj se kjo, edhe një herë, është pjesë e reflektimit të historisë suaj, me të cilën jeni mësuar shumë gjatë. Pothuajse në ndërgjegjen tuaj politike. Por në fakt, realiteti i Shqipërisë, dhe edhe i vendeve të tjera të këtij rajoni, është se ka më shumë debat politik sesa në vendin tim. Me gjithë institucionet tona të vjetra dhe afatgjata, kultura politike ende mbetet kryesisht te ata që janë aktivë. Për shumicën e njerëzve, dhe kam miq dhe njoh njerëz që thonë thjesht: nuk më intereson. Nuk mendoj se ka njeri që nuk interesohet për politikën në Shqipëri.

-Gjykata e Lartë po aq kërkon një ndryshim të pjesshëm në praktikën për vendosjen e masave të sigurisë, konkretisht asaj të arrestimit me burg. Ky propozim është lexuar si një përpjekje për të të shpëtuar nga kjo masë funksionare të lartë të shtetit që aktualisht janë në këtë masë ose për ata që e ardhmja mund ti gjejë nën hetim për korrupsion? Vlerësoni se kjo ndërhyrje është e domosdoshme për aq kohë sa Shqipëria vlerësohet si vendi me numrin më të lartë të paraburgimeve apo është një nismë që duhet parë me veëmendje? Po e monitoroni këtë proces dhe keni një mendim për të?

Nuk është diçka ku ne përfshihemi në detaje. Por mendoj se, si shumë të tjerë, jemi të shqetësuar për nivelin e paraburgimit. Në bisedat që kemi me njerëzit e sistemit ligjor, të cilët janë përgjegjës për këtë çështje, shqetësimi i tyre shpesh është se ka masa të tjera që mund të merren, por ato thjesht nuk zbatohen. Prandaj shpesh, gjëja më e efektshme është që personat e dyshuar apo të akuzuar për përfshirje në krime, të vendosen në paraburgim. Kjo qartësisht nuk është ideale, siç thoni edhe ju. Sigurisht, ne përqendrohemi te emrat e mëdhenj dhe te individët e rëndësishëm. Por realiteti është se shumë njerëz të zakonshëm po përfshihen në këtë situatë. Kjo nuk mund të jetë diçka e mirë. Shqipëria ka nivelin më të lartë të paraburgimit në Evropë. Duhet të ketë një lëvizje për të parë si mund të trajtohen ndryshe këto çështje. Dhe është e kuptueshme që ekziston, jo një përplasje, por një lloj tensioni mes njerëzve që përpiqen ta bëjnë sistemin të funksionojë dhe ta mbajnë procesin në lëvizje. Por në të njëjtën kohë, ashtu si me çështjet e prapambetura, po krijohet një realitet që nuk është vërtet i qëndrueshëm. Mendoj se kjo është një nga çështjet e qarta ku duhet të ketë ndryshim. Kjo nuk është përgjegjësi e politikanëve. Kjo është përgjegjësi e profesionistëve që duhet ta zgjidhin, Këshilli i Lartë i Prokurorisë, Këshilli i Lartë Gjyqësor, Gjykata e Lartë dhe të tjerë, për të parë si mund të trajtohet më mirë kjo çështje. Në sistemin tonë, ne na është dashur të jemi shumë fleksibël në mënyrën si i qasemi kësaj. Dhe ka mënyra për ta bërë këtë. Mendoj se asnjë prej tyre nuk do të duket ndonjëherë plotësisht ideale, sepse gjithsesi ka disa tensione në këtë proces. Por duhet t’i pranosh këto tensione dhe të punosh me to.

Për çështjen non grata në Shqipëri, AMbasadori Abbott beson se duhet një moment i caktuar dhe shumë specifik kur duhet të përdoret. Sipas tij, që vendi të zhvillohet, nuk duhet të ndikohet nga frikërat, siç është marrja e një mase të tillë.

-Besoni ende se mekanzimi “non grata” shërben për të demotivuar politikën dhe biznesin për të mos u përfshirë në korrupsion, i referohem gjithnjë realitetit shqiptar?

Mendoj se çështja e non gratës është shumë specifike. Është shumë specifike për raste të veçanta. Ideja që sanksionet duhet të përdoren shumë gjerësisht, në fakt e dobëson vetë idenë e sanksioneve. Sanksionet janë një masë ekstreme, që duhet përdorur rrallë. Dhe duhet të mbështeten në arsye të forta. Nuk janë një mjet për të ndryshuar drejtimin e një shoqërie. Mund të jenë diçka që duhet përdorur. Mund të ketë një moment të caktuar kur duhet përdorur. Por mendoj se, në pjesën më të madhe, përdorimi i sanksioneve duhet të jetë diçka shumë e rrallë. Mendoj gjithashtu se është e rëndësishme të kuptohet kjo ide, sepse shpesh përdoret në lidhje me partnerët ndërkombëtarë. Mendoj se ideja sikur partnerët ndërkombëtarë po përpiqen të ndikojnë drejtimin e Shqipërisë përmes sanksioneve, thjesht nuk është e vërtetë. Mund të ndodhë që në disa raste të caktuara të duhet përdorur kjo masë. Por realiteti është ndryshe. Realiteti i zhvillimit të vendeve nuk ndërtohet mbi frikë. Dhe të jem i sinqertë, në botën moderne nuk e shihni shumë të përdoret kjo mënyrë