BRUKSEL- Robin Brooks, ish-diplomate amerikane në Ballkan, vlerëson se institucionet e Kosovës po funksionojnë dhe zgjedhjet e fundit kanë krijuar një shumicë parlamentare që mbështet stabilitetin e brendshëm. Ajo thekson rëndësinë e njohjes së sovranitetit të Kosovës nga Serbia për përmirësimin e marrëdhënieve dhe zhvillimin e demokracisë shumë-etnike.
Në një intervistë për Radio Kosovën, Brooks theksoi se dialogu i lehtësuar nga BE-ja ka mbajtur palët të angazhuara, por burokracia ka penguar zgjidhje kreative, dhe sugjeron që njohja e Kosovës nga vendet e mbetura të BE-së do të fuqizonte pozicionin e saj negociator.
Nuk shoh shumë ndryshime gjatë 25 viteve të fundit në gjendjen e marrëdhënieve Kosovë-Serbi. Mendoj se një hap i rëndësishëm përpara do të jetë kur Serbia ta njohë sovranitetin e Kosovës, dhe Kosova të ketë fuqinë të ndjekë kushtetutën dhe ligjin e vet, duke vazhduar zhvillimin e një demokracie të qëndrueshme dhe shumë-etnike.
Radio Kosova: Dhe si e vlerësoni deri tani dialogun e lehtësuar nga BE-ja? A besoni se BE-ja ka arritur rezultate të duhura? Sepse për më shumë se një dekadë kemi pasur një status quo të vazhdueshëm në këto bisedime ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, me BE-në si fasilitator.
Robin Brooks: Mendoj se dialogu i lehtësuar nga BE-ja ka mbajtur të dyja palët të angazhuara dhe ka burokratizuar tensionet në një mënyrë që e bën të mundur shmangien e shpejtë të dhunës kur ka mosmarrëveshje. Në të njëjtën kohë, dialogu i lehtësuar nga BE-ja është bërë kaq burokratik saqë është e vështirë të gjenden zgjidhje kreative për problemet. Dhe fakti që në të dyja vendet, si shoqëria civile ashtu edhe qeveria kanë evoluar me kohën, do të thotë që palët nuk ndihen më pronarët e të njëjtës marrëveshjeje të Brukselit si dikur, dhe kjo e bën të vështirë të vazhdohet mbi bazën e kritereve origjinale. Prandaj mendoj se ka ardhur koha të jemi më fleksibël dhe krijues.
Radio Kosova: Nga pikëpamja juaj, çfarë mendoni se duhet të ndryshojë që procesi i dialogut të bëhet më efektiv?
Robin Brooks: Unë besoj se nëse pesë vendet e BE-së që nuk e kanë njohur ende Kosovën do ta njihnin sovranitetin e vendit, kjo do të bënte një ndryshim të madh në fuqinë negociuese të Kosovës në tryezë, dhe gjithashtu në gatishmërinë e BE-së për të qenë më fleksibël.
Radio Kosova: Por a mendoni se BE-ja duhet të ushtrojë më shumë presion ndaj Serbisë në këto çështje, sepse Serbia deri tani ka luajtur, do të thosha, me dy karta: nga njëra anë dëshiron të bëhet pjesë e BE-së, por nga ana tjetër dëshiron të ruajë marrëdhënie të ngushta me Rusinë?
Robin Brooks: Brenda dialogut, BE-ja është një ndërmjetës, dhe roli i një ndërmjetësi nuk është kurrë të ushtrojë presion, por të përpiqet të sjellë të dyja palët drejt një marrëveshjeje. Pyetja juaj tjetër mbi procesin e anëtarësimit në BE, mendoj se është e vlefshme, dhe Bashkimi Evropian absolutisht duhet t’i kërkojë Serbisë të përmbushë standardet që Serbia i pranoi kur aplikoi për anëtarësim, dhe njëkohësisht ta ndihmojë, të asistojë dhe të kërkojë që Serbia të përmbushë acquis-in në kohë. Që Serbia të përmbushë acquis-in në kohë, kjo do të jetë e mirë për popullin e Serbisë. Procesi i anëtarësimit në BE ka qenë i dobishëm sepse reformat janë reforma demokratike që përmirësojnë sundimin e ligjit dhe gjithashtu ekonominë në Serbi.
Radio Kosova: Në fakt, unë nënkuptova që presioni ndaj Serbisë të ushtrohej më shumë, të paktën jo për të njohur Kosovën si shtet, por të paktën për të normalizuar marrëdhëniet ndërmjet dy vendeve.
Robin Brooks: Po, mirë, kjo është një pjesë, një nga 35 kapitujt që Serbia duhet të përmbushë. Mendoj se nëse Serbia do të ishte serioze për anëtarësimin e saj në BE, do t’i përmbushte atë dhe të gjithë kapitujt e tjerë në mënyrë të shpejtë dhe efikase.
Radio Kosova: A mendoni se Shtetet e Bashkuara duhet të jenë më të vendosura ose të avancojnë më shumë procesin e dialogut Kosovë-Serbi, për të qenë më të përfshira?
Robin Brooks: Herë pas here, Shtetet e Bashkuara kanë luajtur një rol mjaft aktiv në mbështetje të dialogut të udhëhequr nga BE-ja. Por përsëri, dialogu i udhëhequr nga BE-ja është, me përkufizim, nën drejtimin e BE-së, dhe Shtetet e Bashkuara mund vetëm ta mbështesin atë. Historikisht, përmes USAID-it dhe projekteve të tjera të financuara nga qeveria dhe shoqëria civile, kemi mbështetur zhvillimin demokratik të të dy vendeve dhe gjithashtu marrëdhëniet midis shoqërive civile dhe qeverive të tyre. Mendoj se ky është një rol shumë i rëndësishëm që mund të vazhdojmë ta luajmë. Fatkeqësisht, Shtetet e Bashkuara e kanë mbyllur Agjencinë për Zhvillim Ndërkombëtar, dhe kështu këto programe nuk po zhvillohen më.
Radio Kosova: Në Kosovë përmendet, e shohim si një rrezik, do të thosha, që ndoshta administrata e Trump mund të tërheqë forcat, forcat e NATO-s nga Kosova, forcat amerikane të NATO-s që janë pjesë e KFOR-it në Kosovë. A e shihni këtë mundësi të ndodhë? A mund të ndodhë?
Robin Brooks: Sigurisht, gjithçka është e mundur. Kam parë që një numër anëtarësh të Kongresit amerikan i shkruan presidentit duke e nxitur që të mos marrë një vendim të tillë dhe duke kërkuar nga administrata që të mos e marrë atë vendim. Ata paraqitën një sërë argumentesh shumë të forta në favor të pranisë së vazhdueshme të forcave amerikane në Kosovë dhe në favor të pranisë së vazhdueshme të KFOR-it si forcë, veçanërisht duke pasur parasysh një kombinim të ndikimeve të huaja dhe faktorëve të tjerë destabilizues lokalë në gjithë rajonin e Ballkanit. Sa i përket çështjes së KFOR-it, do të shtoja vetëm se Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk kanë marrë asnjë vendim formal lidhur me kontributin e trupave të tyre në KFOR, dhe çdo diskutim për një mundësi të tillë është pjesë e një rishikimi më të gjerë të pranisë ushtarake amerikane në Evropë. Pra, kjo tërheqje mund të mos ndodhë fare. Nëse do të ndodhte, arsyetimi (i pabazë) ka gjasë të ishte se “konflikti Serbi-Kosovë” është një nga tetë konfliktet globale që administrata Trump pretendon se i ka zgjidhur, duke i bërë paqeruajtësit amerikanë “të panevojshëm”. Për më tepër, çdo tërheqje e tillë do të mbështetej në nevojën e pretenduar për më shumë “ndarje të barrës” nga aleatët evropianë të NATO-s për çështjet e sigurisë brenda Evropës. Megjithatë, sipas mendimit tim — i cili ndahet edhe nga shumë ekspertë amerikanë për Ballkanin Perëndimor, si dhe nga grupi dypartiak i kongresmenëve që përmenda në intervistë — një tërheqje e SHBA-së nga KFOR-i do të ishte gabim për dy arsye. Së pari, historia e fundit e incidenteve të dhunshme (sulmi në Banjskë, për të cilin më pyetët) tregon se ende nevojitet një prani e mjaftueshme e KFOR-it për të garantuar një mjedis të sigurt dhe të qëndrueshëm. Siç përmenda, KFOR-i mbetet edhe forcë rezervë për EUFOR Althea, e cila gjithashtu kërkon personel të mjaftueshëm. Së dyti, pjesëmarrja e SHBA-së në KFOR mundëson trajnime të përbashkëta të vazhdueshme dhe ndërveprueshmëri të ardhshme, koordinim logjistik dhe shkëmbim të inteligjencës, përfshirë çështjet rajonale të zbatimit të ligjit — të gjitha këto të rëndësishme për të inkurajuar dhe lehtësuar reformat mbrojtëse të vetë Kosovës si partnere e NATO-s dhe për forcimin e qëndrueshmërisë së saj ndaj ndikimeve të dëmshme të huaja.
